Archive for April, 2014

डाँगीहाट देखिने ऐना

अहिले साहित्य र पुस्तक बजारलाई आख्यानले छपक्कै छोपेको छ । यस्तो बेला खोज–अनुसन्धान, शोध, अध्ययन, सर्वेक्षणमा आधारित पुस्तकहरु अत्यन्तै कम छापिँदैछन् । सामाजिक, आर्थिक, भौगोलिक, धार्मिक, राजनीतिक विषयहरुमा केन्द्रित रहेर लेखिएका पुस्तकहरु पर्याप्त रुपमा उपलब्ध छैनन् हामीकहाँ । त्यस्ता विषयमा लेखिएका किताबहरुले अरु जति चर्चा पनि पाउँदैनन् । जसले गर्दा पुस्तक÷ग्रन्थहरु सीमितै रहन पुग्छन् । तर, त्यसरी खोज–अनुसन्धान, अध्ययन, सर्वेक्षणमा आधारित रहेर लेखिएका पुस्तकहरु हरेक हिसाबमा महत्वपूर्ण चाहीँ हुन्छन् । समाजमा तिनीहरुको आफ्नै महत्व हुन्छ ।
समाजिक खोज–अनुसन्धान र शोधमा आधारित ग्रन्थहरु जहाँको विषयवस्तुमाथि लेखिएका हुन्छन्, ती त्यही ठाउँ र समाजका लागि महत्वपूर्ण हुन्छन् । त्यस्ता ग्रन्थले उठान गरेका विषयवस्तुको औचित्य, विशिष्टता,  सान्दर्भिकता र आवश्यकताको कसीले ग्रन्थको महत्वलाई अरु व्यापक र उचो बनाउन सक्ने ठाउँ हुन्छ, यो दोस्रो पक्ष हो । परन्तु, त्यस्ता सामाजिक ग्रन्थहरु समाजका सबैभन्दा सत्य अभिलेख हुन्छन् । यस्तो लेखनी समाजिक भूमिका हो । जिम्मेदारिता र उत्तरदायित्व हो । यस्तै भूमिका र जिम्मेवारी वहन गरेका÷गरिरहेका छन् लेखक धनजीत पराजुली ।

Read more »

यौटै धागोमा अनेक फूलहरु

पुस्तकको आवरण देख्नेसाथ केही खास लागेको थियो मलाई । त्यस्तो आवरण पहिले कहिल्यै देखेको थिइँन मैले । बिहानीपख निर्वाद उघ्रिएको क्षितिज छ, खुलेको आकाश छ, त्यसको मुनि ठिंग उभिएको यौटा खुल्ला ढोका । अनि, फैलिएको चउर छ । त्यहाँ न कुनै घर छ, न कुनै अडेस । घर भने पनि, छानो भने पनि त्यही आकाश छ । वरिपरि  छ, सुनसान र खुल्ला परिवेश । न कुनै मान्छेको उपस्थिती, न कुनै सहरको झल्को । यस्तो आवरण वास्वतमै यौटा चोखो विम्ब बन्न सक्छ भन्ने त्यतिबेलै लागेको हो ।
यस्तो आवरण भएको पुस्तक संकलित निबन्धहरुको संग्रह ‘निर्बनध मोन्टाज’को हो । जसलाई युवा निबन्धकार दीपक सापकोटाले सम्पादन गरेका छन् । सापकोटा खासगरी अखबारी लेखनमा स्थापित लेखक हुन् । उनी क्रियाशील पत्रकार पनि हुन् । मूलतः निबन्ध लेखनमा परिचित र स्थापित सापकोटाको एकल निबन्ध संग्रह ‘लोकेसन’ पहिल्यै प्रकाशित भइसकेको छ । यसपटक उनले निजी रचनाको संग्रह नदिएर छरिएका निबन्धकारहरुका निबन्धहरुलाई संकलन गरेर एकमुस्ट कृति दिएका छन् । यस मानेमा उनको यो काम र मेहनतले नेपाली निबन्ध लेखन र त्यसको विकासप्रति उनको प्रतिवद्धता देखाउँदछ । प्रस्तुत कृतिले निबन्धलाई समृद्ध र प्रभावकारी बनाउन के, कति योगदान पु¥याउँछ, त्यो यौटा कुरा हो, तर आख्यानको ‘इन्जेक्सन’ले नेपाली लेखकहरुलाई लठ्याईरहेको अवस्थामा सापकोटाको यो कामले पाठकहरुलाई यो विधातर्फ धेरथोर आकर्षति जरुर गर्ने छ ।

Read more »

दुई माओवादीको ‘एकता’

तात्कालिन एमाओवादी विभाजन भएको दुई वर्ष हुन लाग्यो । यो बीचमा दुई माओवादी पार्टीभित्र धेरै फेरबदलहरु भए नै, राष्ट्रिय राजनीतिमा धेरै उतार–चढावहरु आए । पहिलो संविधानसभाको विघटन हुनु, गैरदलीय नेतृत्वमा चुनावी सरकार गठन हुनु, वैद्य माओवादी चुनावी मैदानबाहिरै रहनु, एमाओवादीले हिजोको आकार र उचाइ गुमाउँदै केवल तेस्रो शक्तिको हैसियतमा संविधानसभाभित्र छिर्नु आदि सबै यो बीचमा नेपालको राजनीतिक डिस्कोर्समा भएका प्रमुख फेरबदलहरु हुन् । त्यसमा पनि मूख्य राजनीतिक अन्तरवस्तु भनेको हिजोका दिनमा संविधानसभा, गणतन्त्र, समावेशीताजस्ता अग्रगामी मुद्धाहरुलाई उठाएर राष्ट्रिय राजनीतिमा स्थापित गराउने प्रमुख शक्ति लगभग ‘ध्वस्त’ भएको स्थितीमा पुग्नु र हिजोदेखि नै ती मुद्धाहरुलाई नरुचाउने शक्तिहरु प्रमुख शक्तिका रुपमा पुर्नस्थापित हुँदा राष्ट्रिय राजनीतिमा एकप्रकारको ध्रुवीकरण पैदा भएको छ । मूलतः अहिले दुई माओवादीको राजनीतिक एजेण्डाको निर्माण, कार्यान्वयन र सम्भावित पार्टी एकताको विषयले यही अन्तरवस्तुको वरिपरि फन्को मार्छ । अर्थात्, अबका दिनमा दुई माओवादीको पुर्नमिलनको औचित्य र सम्भाव्यताको सामान्य विश्लेषण यही कोणबाट गर्न सकिन्छ ।

Read more »

पाठकका न्यायधीश

पचासको दशकमा मोफसलबाट उदाएका शक्तिसाली कविहरुमध्येका एक हुन्– गण्डकीपुत्र । जो आज मोफसल भनिने पूर्वी बिराटनगरमा बसेर कविता लेखिरहेका छन् । संस्थागत साहित्यको अगुवाइ गरिरहेका छन् । केन्द्रभन्दा टाढै रहेर उन्नत कविता लेखिरहेका यी कवि साधनाका हिसाबले अघिल्लो दशकमै स्थापित भइसक्नुपर्ने कवि हुन् । आज उनी जुन काव्यिक धरातलमा छन्, त्यो पर्याप्त होइन । उनका कविताले कविताको शक्ति र सामथ्र्यअनुरुपको उचाइ अझै लिइसकेका छैनन् । अतः गण्डकीपुत्र आन्दोलन र संघर्षको माझबाट काव्यिक आन्दोलनको नेतृत्व गर्दै आएका नेतृत्वदायी यी कवि हुन् ।
केही समयअघि गण्डकीपुत्रको दोस्रो कवितासंग्रह ‘मूच्र्छनाभित्र’ प्रकाशित भएको छ । यसअघि उनको ‘आन्दोलनका उन्नाइस दिन र सडकका कविताहरु’ शीर्षकको कवितासंग्रह प्रकाशित भइसकेका छन् । आन्दोलनलाई सफल पार्ने र अरु उर्जा दिने प्रयोजनबाट प्रकाशित उक्त कविता संग्रहले गण्डकीपुत्रको काव्यिक उज्यालोलाई सबैतिर छर्न सकेन । यद्यपी, उनी निरन्तर साधनारत रहे । ढिलोचाँडो समय–साधनाको मागले उनलाई दोस्रो कवितासंग्रहका लागि अग्रसर बनाइदियो ।

Read more »

© All Rights Reserved. Prabin Baniya 2014 | Developed by: Umesh Ghimire
;