Archive for December, 2014

देशबाहिरका अनुभूति

आफ्नो जीवनको सबभन्दा उर्जाशील र सक्रिय उमेर खर्चेर उच्च शिक्षा हाँसिल गर्छन् उनीहरु । राज्यले लागू गरेको कोरा शिक्षाको उपलब्धिका रुपमा मास्टर डिग्रीका चम्किला मार्कसिट हातमा हुन्छन् । तर पनि भविष्यको कुनै सुनिश्चितता हुँदैन । हातमा देशको सरकारले जारी गरेको नागरिकताको प्रमाणपत्र बोकेर उनीहरु आफूलाई पराय नागरिक ठान्छन्, आफ्नै देशमा । अन्ततः उनीहरु सम्भावनाको खोजिमा देशको सिमाना नाघेर हिँड्छन् । ती नै युवाहरुको जीवन खाँटी रङ र भोगाइका विविध भाकाहरु छन्, कथासंग्रह ‘तिर्खा’मा ।
हाम्रो देशबाट वर्षेनी लाखौंको संख्यामा पौरखी युवाहरु श्रमबजारको खोजिमा विदेसिन बाध्य छन् । आफू र आफ्ना परिवारका लागि धेरथोर खुसी किन्ने, घर बनाउने, अभावको धारिलो घेरा नाघेर अलिकति भए पनि आनन्दको सयम बाँच्ने, ऋिण तिर्ने आदि इत्यादी सपनाका साथ हरियो राहदानी बोकेर अरब जाने युवाहरुको लस्कर आज पनि उस्तै छ । उनीहरुसँगै अलिकति यो देश पनि उतै जान्छ । देशका सपना–बिपना, सुख–दुःख पनि उनीहरुसँगै जान्छन् । यो देशको भाग्य र भविष्यको ठूलो हिस्सा पनि सँगै जान्छ । र, ती युवाहरु विदेशमा गएर पैसासँग आफ्ना सपना–रहरहरुको विनिमय गर्छन् । यही यथार्थ बोकेका बलिया कथाहरु पढ्न पाइन्छ, ‘तिर्खा’मा । एक वाक्यमा भन्नुपर्दा ‘तिर्खा’ देश बाहिरको श्रमबजारमा बाँचिरहेको सानो नेपाल हो ।

Read more »

हाइकुमा अर्को पाइला

मूलतः हाइकु जापानी पराम्परागत काव्य साहित्यबाट भित्रिएको विधा हो । नेपालको सन्र्दभमा हाइकु वि.सं. २०१९ सालदेखि लेख्न थालिएको मानिन्छ । यो तीन हरफको संरचनामा हुन्छ । सटिकता, सघनता र रसिलोपना हाइकुको भावगत विशेषता हो । संरचनावद्धताको हिसाबले हाइकु १७ अक्षरमा पूरा गरिनुपर्ने हुन्छ । ५, ७, ५ वर्णका शब्दहरुको मात्रामा तालमेल मिलाएर तीन हरफमा यसलाई पूरा गरिन्छ । यो पूर्ण अभिव्यक्ति दिने एक छुट्टै र स्वतन्त्र विधाका रुपमा स्थापित छ । दृश्यात्मकता, विम्बीयता, चित्रात्मकताको सङ्केत नै हाइकु हो । आधा शताब्दी पार गर्दैगर्दा नेपाली साहित्यमा हाइकुको विशिष्ट महत्व छ । आजसम्म हाइकुसम्बन्धी थुप्रै शोधपत्रहरु तयार भएका छन् । कृतिहरु प्रकाशित भएका छन् । हाइकु लेख्नेहरुको दर्विलो उपस्थिती छ ।
हाइकु लेखनको प्राराम्भिक कालमा अभि सुवेदी, क्षेत्रप्रताप अधिकारी, रामदयाल राँकेश, पदमलाल देवकोटा, रत्नशम्शेर थापा आदिले नेपाली हाइकुको अगुवाई गरेका थिए । पुष्कर लोहनी यौनवादी हाइकु लेखनीमा चिनिन्छन् । नेपाल साहित्यमा हाइकुलाई स्व.शङ्कर लामिछानेले भित्र्याएका हुन् ।

Read more »

यथार्थपरक लेखन

साहित्य लेखनको मूलधारमा अहिले उपन्यासकै दबदबा छ । तुलानात्मक हिसाबमा अन्य विधामा पातलोगरी कलम चलिरहेका छन् । धेरै लेखकहरु उपन्यासमै आकर्षित छन् । तर, त्यो लहरभन्दा अलि पर रहेर कथा लेखनमा सशक्त उपस्थिती देखाइरहेकी लेखक हुन्– विद्या सापकोटा । फुटकर रुपमा कथामा आफ्नो दर्बिलो उपस्थिती जनाउँदै आएकी विद्याले अहिले आफ्ना नयाँ–पूराना कथाहरुको संग्रह ‘नीलो तृष्णा’ लिएर लेखनमा छाएकी छिन् । जसमा सरदर आयामका १५ थान कथाहरु समेटिएका छन् ।
‘नीलो तृष्णा’ सामाजिक धरातलबाट आएको पुस्तक हो । कथामा समाविष्ट अधिकांश कथाहरु सामाजिक धरातलबाट उठेका छन् । मानवीय जीवनसँग प्रत्यक्ष र परोक्ष रुपमा सरोकार राख्ने स–साना पक्ष र कुरालाई पनि कथाका माध्यमबाट बाहिर ल्याउन कथाकारले उत्तम प्रयत्न गरेकी छिन् । अहिलेको समयमा यो रुपमा आएका विद्याका यी कथाहरु यस समयका प्रतिनिधी कथा हुन् । अर्काे शब्दमा भन्ने हो भने ‘नीलो तृष्णा’ समकालिन नेपाली कथाको क्षेत्रमा देखिएको महत्वपूर्ण उपस्थिती हो ।

Read more »

कवितामा ग्रामीण भाका

तन्नेरी कवि हेमप्रभासको नवीनतम् कविताकृति łगीतैगीतको गाउँ’ हालसालै प्रकाशनमा आएको छ, तेस्रो कृतिका रुपमा । कृतिमा लामाछोटा गरी ३२ थान कविता छन् । हेमप्रभास वर्तमान पुस्ताका त्यस्ता प्रतिनिधि कवि हुन्, जो कविताको यौटा फरक बाटो, कविताको भर्जिनिटी र नयाँ किसिमको कोरियोग्राफीको खोजिमा छन् । उनको नयाँ कृति पढिसकेपछि पाठकले कवितामा केही फरक कुराको अनुभूति गर्नेछन् ।
खासगरी कवि हेमप्रभास काव्यिक निजत्व र फरक शैलीका बलमा कवितामा फरक क्षमता राख्छन् । उनी कुनै मञ्चमा उभिएर लिखत नेहरी ५०औं वटा कविता भन्न सक्छन्, यसलाई कविताप्रतिको उनको ‘सेल्फÐकन्फिडेन्स्’ मान्दिँदा हुन्छ । आफ्ना छाडी उनलाई अरु कविका कविता पनि कण्ठै हुन्छन्, यस्तो क्षमता कविमा विरलै पाइएला । बाँकी कुरा उनका कवितामा पाइने ताजापन हो । नयाँ कुराको आविष्कार गर्ने उनको त्यही स्वभाव कविको खास पहिचान पनि हो । पूरानो शैलीका कविता पढ्दै आइरहेका पाठकहरुमा यी कविताले प्रशस्तै ठाउँ लिन्छन् । यदि नेपाली कवितामा कोही नयाँ कुरा पर्खिरहेको छ भने पनि उसका लागि यी कविता सुन्दर विकल्प हुन सक्छन् । łगीतैगीतको गाउँ’ पढिसकेपछि पाठकले एकपटक łमुड फ्रेस’ बनाउन पाउँछ ।

Read more »

© All Rights Reserved. Prabin Baniya 2014 | Developed by: Umesh Ghimire
;