Flock Singer LP Joshi+Me

‘रिटिङ-रिटिङ (न) बजाऊ बिनायो, बिनायोले मन मेरो छिनायो … ‘

वरिष्ठ लोकगायक एलपी जोशीसँग २०६८, पुस (झापा-दमक स्थित वहाँकै निबास) मा अन्र्तवार्ता गर्दै ।

x

भानु जयन्तीको सन्दर्भ

झापा-काँकरभिट्टामा सम्पन्न ‘भानु जयन्ती विशेष कार्यक्रम’को एक झल्को । (२०७०)

b

सिर्जनाका कुरा….

रेडियो ताप्लेजुङको स्थानीय सामुदायिक एफ.एम. ‘रेडियो ताप्लेजुङ’को साहित्यिक कार्यक्रममा ४ वर्ष पहिले अन्तरवार्ता गर्दै ।

j

जनगायकका कुरा …

प्रलेस-ताप्लेजुङ शाखाले आयोजना गरेको भेटघाट कार्यक्रम । प्रसिद्ध जनकलाकार जेबी टुहुरे (बोल्दै) । क्रमशः म र मित्र मणि सुब्बा । (२०६६)

सम्झना तस्बिरमा

२०६६ साल । ‘पाथीभरा बहुमुखी क्याम्पस’को एक कार्यक्रममा सामूहिक तस्बिर खिचाउँदै ।

 

कविताको अर्को घुम्ति

आस्था कोपिला, जो पूर्वकी एक शक्तिसाली काव्यिक हस्ताक्षर हुन् । मोफसलमै बसेर लामो समयदेखि कविता लेख्दै आइरहेकी उनी कवितामा समभावना बोकेकी कविमा पर्छिन् । मोफसलमै बसेर आफ्नो लेखकीय क्षमताका बलमा भाषा, साहित्यको केन्द्र भनिने काठमाडौंमाथि हस्तक्षेप बढाइरहेकी यी कविको आगमन निकै रमाइलो छ ।
फुटकर रुपमा कविता लेखेर लगभग आधा दशकको समय गुजारिसकेकी आस्था कविताका क्षेत्रमा आफ्नो स्पष्ट पहिचान बनाउने क्रममा छिन् । भोजपुरजस्तो ग्रामीण भेगमा बसेर लेखिएका कविताका बलले केन्द्रमा स्पष्ट उपस्थिती देखाउन निकै मेहनत र पसिना चाहिन्छ । अतः कोपिला राम्रा कविता लेख्न सक्छिन् भन्ने कुराको साक्ष्य हो, उनको पहिलो कवितासंग्रह ‘एउटा यायावरको पदचिह्न’ । संरचनाका हिसाबले लामा–छोटा ४३ थान कविता कृतिभित्र समेटिएका छन् । संख्याका हिसाबले धेरै कविता राम्रा छन् । केही औसत कविता छन् ।

Read more »

पूर्वका प्रतिनिधि कविता

पूर्वको साहित्यिक माटोमा एउटा उर्जाशील नाम हो– इन्द्रसुर बेल्टारे । उनी सिर्जनामा लागेका एक निष्ठावान् र कर्मठ स्रष्टा त हुँदै हुन्, यसदेखि बाहेक भाषा, साहित्यको उत्थान तथा विकासमा संस्थागत रुपमा जुटेका एक कर्ता पनि हुन् । बेल्टारे लामो समयदेखि मोफसल भनिने भोजपुरमा रहेर साधनामा क्रियाशील छन् । उनका खण्डकाव्य, कविता र गजल गरी दुई एकल र चार संयुक्त कृतिहरु प्रकाशित छन् । २०६२ सालदेखि उनकै सम्पादनमा ‘परिचय’ साहित्यिक पत्रिका पनि प्रकाशन हुँदै आइरहेको छ । उनकै नेतृत्वमा ‘परिचय साहित्य कला प्रतिष्ठान’ आफ्ना गतिविधिहरु गरिरहेको छ । कर्मका हिसाबले हेर्दा दुई दशकदेखि पूर्वको साहित्यिक पत्रकारिताको क्षेत्रमा क्रियाशील छन्, इन्द्रसुर बेल्टारे ।
पछिल्लो चोटी उनैको सम्पादनमा ‘पूर्वका कविता’ शीर्षकको संकलित कवितासंग्रह प्रकाशित भएको छ, ‘परिचय साहित्य कला प्रतिष्ठान’मार्फत् । कृतिमा पूर्वका १ सय ७ जना कविहरुका फुटकर कविताहरु समेटिएको छ । प्रत्येक कविका एक–एक वटा कविता समेटिएका छन् । सिधा हिसाबमा हेर्दा प्रस्तुत कृति पूर्वका प्रतिनिधी कविहरुको सामूहिक संग्रह हो । अर्कातर्फ, यो कृति स्थानीय÷क्षेत्रीय तहबाट आएको पूर्वको वर्तमान भाषा, साहित्यको खास गरी कविता विधाको एउटा सग्लो कर्म हो पनि हो । यसको अर्थ र महत्व यही ठाउँमा छ ।

Read more »

क्रिकेटले बाँडेको खुसी

विश्व खेलकुदको इतिहास हेर्दा क्रिकेटले लामै यात्रा पार गरिसकेको छ । १६ औं शताब्दीमा पहिलोपल्ट क्रिकेट  खेलको सुरुआत भएको थियो– इङ्ल्याण्डमा । विस्तारै यो खेलको जरा बेलायततिर पनि स¥यो । खासगरी बेलायतीहरुले त्यतिबेला आफ्ना उपनिवेश राष्ट्रहरुमा प्रवेश गराएको पाइन्छ । लामै सयमसम्म यो खेल आन्तरिक रुपमै सिमित रह्यो । यौटा देशलाई अर्को देशसँग जोड्ने माध्यम बन्न करिब दुई शताब्दी नै लाग्यो, क्रिकेटलाई । सन् १८४४ देखि एक देशले अर्को देशसँग क्रिकेटलाई प्रतियोगिताकै रुपमा खेल्न थाले । ‘लौरोले बललाई हान्नुपर्ने’ यस्तो खेल सिक्न खास गरी भारत, दक्षिण अफ्रिका, न्यूजिल्याण्ड, वेष्ट इन्डिजजस्ता देशलाई धेरै समय नै लागेन । ती नै देशहरुबाट फैलिएको क्रिकेट आज विश्व खेलकुदकै दोस्रो लोकप्रिय खेल बन्न पुगेको छ ।
आज नेपालमा पनि क्रिकेट खेल फुटबलपछिको दोस्रो लोकप्रिय खेल बनेको छ । क्रिकेटप्रतिको क्रेज झन्झन् उकालो चढिरहेको छ ।  छोटै सयममा यति अग्लो उचाइ बनाएको नेपाली क्रिकेटको इतिहास र विकास यात्रा पनि लामै छ । खास गरी तात्कालीन राणकालमा बेलायात र भारतबाट ओहोर–दोहोर गर्ने संभ्रान्तहरु अथवा शासक वर्गकाले यो खेललाई नेपालमा पहिल्यै भित्र्याएको पाइन्छ ।

Read more »

नेपाली राजनीतिमा ‘अक्टोबर क्रान्ति’

अक्टोबर २४ का दिन ‘अक्टोबर क्रान्ति’ सम्पन्न भएको ९७ वर्ष पूरा भयो । यो अवधिमा संसारमा ठूल्ठूला राजनीतिक परिवर्तनहरु भए । सन् १९९१ मा सोभियत संघमा रक्तपातविहीन घटनाले नै अक्टोबर क्रान्तिका उपलब्धिहरुलाई इतिहासको विषय बनाइदिएको छ । त्यस घटनापछि संसारका थुप्रै पुँजीवादी शक्तिहरुले खुसीयाली मनाए । उक्त राजनीतिक परिवर्तनलाई कतिले ‘इन्ड् अफ हिस्ट्री’, ‘इन्ड् अफ सिभिलाइजेसन’ र ‘इन्ड् अफ आइडोलजी’ लगायतका उपमा दिए । तर, त्यस्तो विशलेषण वास्तविकतामा आधारित थिएन । दशकौंपछि आइपुग्दा पनि आज प्रश्न उठिरहेको छ कि के पहिलो विश्वयुद्धको दौरानमा स्थापित भएको पहिलो समाजवादी सोभियत गणराज्यको विरासत सकिँदैमा उक्त शासन व्यवस्था स्थापना गर्नका लागि गरिएको अक्टोबर क्रान्तिको औचित्य र सान्दर्भिकता सकिएकै हो ? के समाजवादले आफ्नो सार्थकता गुमाएकै हो ? यी प्रश्नहरु आज पनि उत्तिकै पेचिला छन् ।

Read more »

छुट्टै काव्यवाटिका

अझै पनि हामीकहाँ हुलाक सेवामा काम गर्ने मान्छेजस्ता कविहरु छन् । हुलाक सेवा जसलाई अहिले मोबाइल, कम्प्युटर र इन्टरनेटजस्ता प्रविधिले लगभग विस्थापन गरिसक्यो । यसरी हुलाक सेवाको उपयोगिता सकिसक्दा पनि हुलाकीहरु अझै पनि आफूहरुको सेवाको उपयोगिता रहिरहेको भ्रममा छन् । कतै हाम्रो कविताकर्म पनि हुलाक सेवाजस्तो मात्रै त छैन ? यसतर्फ सोच्न ढिला पो भइसक्यो कि ’ समय, समाजका अन्तरवस्तुहरु बद्लिसकेको अवस्थामा कविहरु बद्लिन सकेनन् भने अन्य कुराले कवि र कवितालाई ठाउँ प्रशस्त गरिदिन्छन् । जब प्रविधि र बजारले कवि र कविताको विकल्प चौडा गरिदिन्छ, त्यो कविताको निम्ति निर्दयी समय हुन सक्छ । भन्नुको अर्थ अब पनि समाजकेन्द्रित नभएर कवितामा आत्माकेन्द्रित पीडा नै बोलिराख्ने हो भने कवि र कविता थप एक्लिन सक्छन् । अबको समयमा हाम्रा कविहरुलाई यो चिन्ताले भत्भति पोल्नुपर्छ ।

Read more »

गजलमा समय–चेतना

नेपाली साहित्यमा महिला लेखकहरु संख्यात्मक हिसाबमा अत्यन्तै थोरै थिए, हिजोअस्तिसम्म । पछिल्लो दशकमा महिलाहरुको उपस्थिती उल्लेख्य रुपमा बढिहरेको छ । लेखनमा सामाथ्र्य र सम्भावना दुवै भएका महिलाहरु आइरहेका छन् । यो समय नेपाली साहित्यमा महिला लेखकहरुका लागि महत्वपूर्ण ‘टर्निङ प्वाइन्ट’ पनि हो । यसरी आएका धेरै महिला लेखकहरु आख्यानमा छन् । केही कविता लेखिरहेका छन् । बाँकी अरु केही लेखिरहेका छन् । जो, जहाँ रहेर जे लेखे पनि त्यसको लाभ नेपाली भाषा, साहित्यलाई मिल्ने हो ।
गजल लेखनमा एउटा सक्रिय नाम हो– भावना पाठक । जो फुटकर रुपमा पहिल्यैदेखि गजल साधनामा लागेकी हुन् । चितवनमा बसेर राम्रा गजलहरु लेख्दै आइरहेकी भावना सिर्जनाका हिसाबले परिपक्व गजलकार हुन् । फुटकर रुपमा गजल लेखिरहेकी उनै भावनाको हालसालै ‘सफर’ शीर्षकको गजलसंग्रह प्रकाशित भएको छ । ‘सफर’मा जम्माजम्मी ५४ वटा सरदर आयामका गजलहरु सङ्गृहीत छन् । भावनाका गजलहरुमा विषयगत विविधता प्रशस्त छ । उनका गजलहरुले आम मानिसको जनजीवन, समकालिन समाज, देशकाल अनि हामीले बाँचिरहेको समयलाई सम्बोधन गरेका छन् ।

Read more »

संविधानसभाका प्रमुख अन्तरवस्तु

जतिबेला शुसील कोइराला नेतृत्वको सरकार बन्दै थियो, त्यतिबेला उपप्रधान तथा गृहमन्त्री पदमा नियुक्त भएका एमाले उपाध्यक्ष बामदेव गौतमले भनेका थिए, ‘यो पूरानै संरचना र माण्यतामा आधारित परम्परागत सरकार हो । यसले रातारात कुनै चमत्कार गर्दैन । यो सरकारबाट कसैले पनि धेरै आसा नगरे हुन्छ ।’
संक्रमणकालिन समयमा बनेको सरकार त्यसमा पनि संविधानसभाको ताजा निर्वाचनलगत्तै बनेको सरकारमा सम्मिलित दलका मन्त्रीले दिएको यस्तो अभिव्यक्तिले उतिबेलै संकेत गरिसकेको थियो, कोइराला सरकारसँग समकालिन राजनीतिक परिवेशमा धेरै अपेक्षा राख्नु बेकार हुने छ । हुन त सरकार गठनको विषयलाई लिएर आम जनताको तहमा त्यत्रो ठूलो उत्साह जागेको पनि थिएन । यद्यपी, व्यापक निराशाा र अन्योलका बीचबाट भएको निर्वाचनमा जनताले उत्साहका साथ मदतान गरेका थिए । तर, सरकार गठनको यतिका महिना बितिसक्दा सरकारले न्यूनतम आसा पनि संचार गर्न सकेको छैन । बरु, राजनीति निराशााको उल्टो बाटोमा छ । कुनै पनि नयाँ सरकारका लागि आफ्नो कार्यक्षमता प्रदर्शन गर्नका लागि ‘सियदिने’ कार्यावधि नकै महत्वपूर्ण हुन्छ । क्षमतावान् सरकारले उक्त समयमा चमत्कार नै गरिहाल्न नसके पनि आम जनतामा सकारात्मक आशा संचार गर्न भने सक्छ । तर, कोइराला सरकारको हकमा त्यो देखिएन । सरकार गठन र विस्तारमै सय दिन बिताएको सरकारले सुरुमै जनतामा चरम निरााशा बाँडिदियो ।

Read more »

© All Rights Reserved. Prabin Baniya 2014 | Developed by: Umesh Ghimire
;